Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü sakinleri arasında nesilden nesile aktarılan ve gönüllerde taht kuran ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki yürek burkan gerçek hikaye, titiz bir çalışma ile gün yüzüne çıkarıldı. Bu eşsiz projenin detayları, teknolojipark.com.tr olarak bizleri de heyecanlandırdı.
TÜBİTAK Destekli Proje, Türküye Hayat Veren Aşkı Ortaya Çıkardı
‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adı verilen proje, Türk Dili ve Edebiyatı alanında TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında hayata geçirildi. İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde görev yapan tarih öğretmeni Faruk Karakuş’un danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından yürütülen bu çalışma, ‘Al Fadimem’ türküsünün kökenini ve ilk sözlerini birinci elden kaynaklarla belgelemeyi amaçladı. Proje, halk kültürünün yaşayan bir parçası olan türkülerin zaman içindeki değişimini ve anlam kaymalarını gözler önüne seriyor.
Efe Kadir ve Fadime’nin Trajik Aşk Hikayesi
Yapılan derinlemesine araştırmalar ve tanıklarla yapılan görüşmeler sonucunda, türkünün kahramanları Efe Kadir ve Fadime’nin hazin hikayesi aydınlatıldı. Yetim ve yoksul olan Efe Kadir’in, sevdiği Fadime ile evlenecek maddi imkana sahip olmaması üzerine, Fadime’yi gönlü rızasıyla kaçırma kararı aldığı anlaşıldı. Ancak dönemin koşulları gereği, Fadime’nin yaşının resmi kayıtlarda küçük görünmesi, olayın trajik bir boyuta ulaşmasına neden oldu. Ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanıp cezaevine gönderilirken, Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirildi. Bu acı ayrılık, Efe Kadir’in hapishanede bestelediği ve ‘Al Fadimem’ türküsünün de içinde bulunduğu ağıtlarla dile getirildi.
40 Yıllık Ses Kaydı, Türküye Ulaşılan En Önemli Kaynak Oldu
Projenin en dikkat çekici ve şaşırtıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden yapılmış 40 yıllık bir ses kaydının ortaya çıkmasıydı. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine kaydedilen bu kaset, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiğini ortaya koydu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireylerinin özenle sakladığı bu kayıt, ‘Al Fadimem’ türküsünün orijinal sözlerine ulaşmada kritik bir rol oynadı. Saha çalışmaları sırasında elde edilen bu kayıt sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı ve daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtalar da derlenerek türkünün zaman içindeki evrimi somut verilerle belgelendi. Bu çalışma, halk müziğimizin en değerli eserlerinden biri olan ‘Al Fadimem’ türküsünün gerçek değerini ve hikayesini koruma altına alması açısından büyük önem taşıyor.
