Tek Tıkla İade Dev Lojistik Yüküne Dönüştü: Üretimden Pahalı Operasyonlar ve Çevresel Maliyetler
Günümüzün dijital çağında, e-ticaretin sunduğu ‘tek tıkla iade’ kolaylığı, tüketiciler için büyük bir konfor alanı yaratırken, şirketler ve çevre için önemli bir lojistik ve maliyet yükü oluşturuyor. Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, hızla büyüyen iade ekonomisinin hem ekonomik hem de ekolojik boyutlarını mercek altına aldı. Dr. Pala’nın analizleri, birçok durumda bir ürünün iade sürecinin, üretim maliyetinden daha yüksek bir operasyonel yük getirebildiğini ve bu durumun işletmeleri ürünleri imha etmeye yöneltebildiğini ortaya koyuyor.
Tersine Lojistiğin Artan Önemi ve Zorlukları
Çevrimiçi alışverişin günlük hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelmesiyle birlikte, tüketicilere sunulan kolay iade imkanları, lojistik sektörü için karmaşık bir meydan okumaya dönüştü. Özellikle giyim sektöründe gözlenen yüksek iade oranları, ‘tersine lojistik’ kavramını ön plana çıkarıyor. Dr. Melisa Özbiltekin Pala, masum görünen bir iade işleminin, aslında ürünün kendi üretim maliyetini dahi aşan operasyonel süreçlere ve önemli bir karbon ayak izine neden olabildiğini vurgulayarak, bu süreçlerin etkin bir şekilde yönetilmesinin kritik önem taşıdığını belirtti.
Tek Bir İadenin Görünmeyen Yolculuğu: Maliyet ve Operasyonel Yük
Bir ürünün müşteriden depoya geri dönüş süreci, basit bir geri gönderme işleminden çok daha fazlasını içeriyor. Dr. Pala, bu sürecin toplama, taşıma, detaylı kalite kontrol, yeniden paketleme ve stoklama gibi çok katmanlı operasyonları tetiklediğine dikkat çekiyor. Bu adımların maliyet boyutunu şu şekilde açıklıyor: “Örneğin, bir kazağın üretim maliyeti, ölçek ekonomileri sayesinde daha düşüktür. Ancak iade edilen bir ürünün bu süreçlerden geçirilmesi, tekil bazda çok daha yüksek bir operasyonel maliyet yaratır. Bu maliyet baskısı, bazı firmaları iade edilen ürünleri yeniden satışa hazırlamak yerine doğrudan imha etme yoluna itebiliyor.” Bu durum, iade ekonomisinin karanlık yüzünü gözler önüne seriyor.
Çevresel Etkiler: İade Süreçlerinin Karbon Ayak İzi
Tüketicilerin en sık karşılaştığı iade nedenlerinden biri olan ‘beden uyuşmazlığı’, kontrolsüz bir şekilde yönetildiğinde ciddi çevresel sorunlara yol açabiliyor. Dr. Pala, tüketicinin rahatça kullandığı “uymazsa geri gönderirim” alışkanlığının, görünmeyen bir karbon ayak izi yarattığını şöyle ifade ediyor: “Bir ürün, kargo ile önce toplama merkezlerine, ardından ayrıştırma ve kalite kontrol birimlerine taşınır. Sonrasında yeniden paketlenir ve stoklanır, hatta yeni bir sevkiyata hazırlanır. Özellikle moda perakendeciliğinde, bu iade süreci boyunca oluşan karbon salınımı, ilk sevkiyattaki emisyonu aşabilir ve sektörde önemli bir ekolojik yük oluşturur. Tüketicinin sıradan gördüğü bu karar, arka planda ciddi bir çevresel maliyet yaratmakta ve iade ekonomisinin sürdürülebilirlik açısından yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır.”
Çözüm Sürdürülebilir Lojistik Stratejilerinde
Dr. Pala, bu karmaşık sorunun çözümünün stratejik iyileştirmelerde yattığını vurgulayarak, “Tersine lojistik süreçlerinin dikkatli ve düzenli bir şekilde planlanması, taşıma rotalarının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesiyle bu riskler minimize edilebilir. Doğru yönetilen tersine lojistik, sadece operasyonel verimliliği artırmakla kalmaz, aynı zamanda sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada da önemli bir rol oynar” diyerek sözlerini tamamladı.
